Whisky zawsze kojarzy nam się ze Szkotami i Szkocją, tak jak kraciasta spódniczka, haggis - owczy żołądek czy dziarski, skąpy i rudawy góral. Przywary tego typu funkcjonują najczęściej bez specjalnie głębszej wiedzy na dany temat. Tymczasem, zazwyczaj kryją się za nimi bardzo ciekawe rzeczy. Dotyczy to między innymi Szkocji, której kultura jest u nas wciąż jeszcze mało znana. W ramach przybliżania tego tematu zacznijmy od ich narodowego trunku, czyli whisky.

Trochę historii...

Choć "Szkocka" to... w rzeczywistości pochodzi najprawdopodobniej z Irlandii. Iryjscy mnisi pędzili trunek znany jako aqua vitae (gaelicka nazwa jest tłumaczeniem z łaciny) już w VII wieku. Była to mikstura uzyskiwana poprzez destylację produktów fermentacji owoców i używana wyłącznie dla celów leczniczych: środek przedłużający życie, łagodzący dolegliwości takie jak kolka, paraliż, ospa i inne. W IX wieku, wraz ze słynącymi z misyjnego zapału mnichami z Irlandii, lekarstwo dotarło do Szkocji. Wzmianki o "wodzie życia" z jęczmienia pojawiają się w połowie XVI wieku. Była już wtedy trunkiem, którego znaczenie lecznicze, aczkolwiek doceniane, stanowiło drugorzędny aspekt coraz większej popularności.
Na przełomie XVII i XVIII wieku parlament brytyjski opodatkował produkcję whisky, co spowodowało spadek legalnej produkcji. Oczywiście nastąpił jednocześnie wzrost produkcji nielegalnej. Przyczyniło się to, ze względu na konieczność wytwarzania napoju w niewielkich zakamuflowanych zakładach, do podtrzymania różnorodności rodzajów i utrzymania tradycyjnych, przekazywanych z pokolenia na pokolenie w klanach, receptur. Legalnie produkowany w Irlandii i Szkocji trunek był przeznaczony przede wszystkim na eksport do innych części Imperium Brytyjskiego. W 1823 znacznie zmniejszono obciążenia podatkowe gorzelników. W połączeniu z wynalezieniem przez Aeneasa Coffey'a alembiku "patent still" do destylacji ciągłej, dało to impuls do produkcji whisky na skalę przemysłową.

Dla kariery międzynarodowej trunku zasadnicze znaczenie miała plaga, która nawiedziła francuskie winnice w latach 80. XIX wieku, co spowodowało znaczny spadek produkcji koniaku. Na jego miejsce weszła whisky i znaczną część rynku utrzymała do dzisiaj. Wzrost produkcji i wejście na nowe rynki spowodowały, że coraz większy udział miała whisky kupażowana (blended). Prymat Szkotów pogłębiła prohibicja w USA. Irlandzka whiskey, produkowana głównie na amerykański rynek, straciła wówczas głównych odbiorców, a producenci podupadli. Po zniesieniu prohibicji ich miejsce zajęły wytwórnie szkockie. Być może dlatego, że rozwój wielkiej produkcji na skalę przemysłową został w Irlandii zahamowany, irlandzkie gatunki trunku uważane są powszechnie za najszlachetniejsze. (wikipedia.pl)

Jako, że whisky produkowana jest w wielu regionach świata za pomocą nieco odmiennych metod i przy przestrzeganiu odmiennych standardów jakości, przydatne wydaje się pobieżne chociaż rozeznanie w jej rozlicznych gatunkach. Ze względu na kraj pochodzenia whisky podzielić możemy na:

- Szkockie (uważane niekiedy za odrębny gatunek alkoholu: "Scotch") - produkowane wyłącznie w Szkocji, w 100% ze słodu jęczmiennego lub jęczmienia, dojrzewające w dębowych beczkach przynajmiej przez okres trzech lat. Najpopularniejsze gatunki: Johnny Walker, Teacher's, The Famous Gouse, Chivas Regal, VAT69, Laphroaig, the Balvenie, Ballantines;

- Amerykańskie - produkowane wyłącznie w Stanach Zjednoczonych, zarówno z kukurydzy, jak i żyta, przenicy oraz jęczmiennego słodu, dojrzewające w beczkach przez najmniej dwa lata. Dzielą się na bourbony (produkowane w harbstwie Bourbon w stanie Kentucky), Tennessee Whiskey (Tennessee), oraz pomniejsze regiony (New Orleans, Ohio, Pennsylvania). Popularne gatunki: Jim Beam, Elijah Craig, Wild Turkey, Maker's Mark oraz Jack Daniel's (Tennessee Whiskey).

- Irlandzkie - produkowane w Irlandii wyłącznie z jęczmienia i jego słodu, dojrzewające przez co najmniej trzy lata. Ze względu na historyczne trudności ekonomiczne Irlandia nie może pochwalić tak bogatym zróżnicowaniem regionalnym swoich whiskey, jak Szkoci czy Amerykanie, choć trunki z tego kraju oceniane są wysoko przez znawców. W chwili obecnej rynek irlandzkiej whiskey zdominowany jest przez Irish Distillers (marki: Jameson, Midleton Very Rare, Redbreast, Powers, Paddy), którego właścicielem jest francuski koncern gorzelniczy Pernod-Ricard SA. Ze znanych marek jedynie północnoirlandzki Bushmills produkowany jest przez Bushmills Distillery, sprzedaną w 2005 gigantowi Diageo.

Ponadto whisky produkowana jest w Walii, Kanadzie, Japonii i innych krajach. Do alkoholu produkowanego na zasadzie podobnej do whisky zaliczyć można także polską Starkę, wytwarzaną przez szczeciński Polmos. (wikipedia.pl)

Ciekawostki:

• Whisky a Whiskey. Oprócz łatwo zauważalnej różnicy w pisowni (whisky - szkocka, whiskey - irlandzka)
  
  
• 92-procentowa whisky w Szkocji! Szkocka gorzelnia Bruichladdich uruchomiła produkcję najmocniejszej whisky na świecie. Trunek ma 92-procentową zawartość alkoholu i jest wytwarzany według XVII-wiecznej receptury. Czterokrotnie destylowana whisky będzie dostępna na rynku dopiero za dziesięć lat, ponieważ tyle będzie leżakować w dębowych beczkach. Cena whisky nie jest jeszcze znana, ale według znawców będzie na równie wysokim poziomie jak jej moc :-)
  

Wbrew pozorom, konsumpcja "Szkockiej" nie jest zastraszająco wysoka w tym kraju, mimo iż jest ona właśnie tam podawana. Owszem, Whiski pija się w domach, barach, pubach i restauracjach, ale konsumpcja nie odbiega od standardów panujących choćby u nas.

Whisky podaje się do Haggisa. Narodowej, Szkockiej potrawy przyżądzanej z faszerowanych żołądków owczych z mięcem i podrobami. To "transakcja wiązana".

Co roku, wieczorem, 25 stycznia, Szkoci na całym świecie zbierają się, aby wspominać i czczić swojego narodowego wieszcza - Roberta Burnsa. Uroczystość ta nosi nazwę Burns Night i jest nieoficjalnym świętem narodowym Szkocji.
Tego właśnie dnia w całej dosłownie Szkocji oraz na całym świecie, gdzie rozrzuceni są mieszkańcy tego kraju, odbywają się tzw. Burns Suppers, czyli kolacje Burnsa.
Ta stara tradycja sięga już końca XVIII wieku, kiedy to kilka lat po śmierci pisarza, jego przyjaciele zebrali się po raz pierwszy w Ayr (stąd pochodził poeta) w pierwszą rocznice jego śmierci, aby wspólnie wspominać wieszcza i jego dzieła.
Zwyczaj się przyjął i od tej pory niemal każdy Szkot tego wieczora świętuje na swój sposób pamięć Burnsa. Od "sztywnych" spotkań znawców poezji poety, po głośne i ordynarne, pijackie imprezy w pubach. Mogą to być nieformalne kolacje z daniami szkockiej kuchni, czasem z ceilidh (tradycyjnym szkockim tancem) albo wszelkie inne formy spotkań. Łączy je jedna podstawowa czynność - picie Whisky.